Historie Loenen

De voormalige gemeente Loenen bestond uit 5 kernen: Loenen aan de Vecht, Nieuwersluis, Loenersloot, Vreeland en Nigtevecht. De meeste kernen delen een gemeenschappelijke historie die in elk geval teruggaat tot voor het jaar 1000 van onze jaartelling. De dorpskernen markeerden, door de eeuwen heen, de grens tussen Fries en Romeins gebied en vervolgens tussen Fries en Frankisch gebied. Later werd het de grens tussen de Utrechtse en Hollandse gebieden. In 1965 werd de kern Vreeland bij de voormalige gemeente gevoegd en in 1989 werd Loenen vergroot met de kern Nigtevecht.

Lona is bosrijk

De naam Loenen stamt af van de oude benaming Lona. Deze naam is terug te vinden op een oude schenkingsakte van 21 april 953. De naam Lona heeft verschillende betekenissen gekend. De meest recente is dat Loenen is afgeleid van het Duitse ‘Lo’ (lucus) wat ‘bos’ betekent, met de toevoeging ‘na’, zoals ook voorkomt in ‘Hattna’ (Houten) en ‘Marsna’ (Maarssen). In de loop van de tijd werd Lona verbasterd tot Loenen. Loenen heeft haar naam dus te danken aan de bosrijke omgeving. Door de verandering van de waterstand en verschillende grote stormen is daar weinig van over.

De 5 kernen

Loenen aan de Vecht kenmerkt zich door de kerktoren op het kerkplein. Deze toren staat iets scheef. Langs de Dorpsstraat bevinden zich veel oude panden. Aan de rand van de oude kern staat de voormalige korenmolen 'De Hoop'. Het oude klooster Beek en Hoff aan de Molendijk was vanaf 1995 in gebruik als gemeentehuis van de voormalige gemeente Loenen en ook nu nog is een deel van de gemeentelijke organisatie van Stichtse Vecht er in ondergebracht. In het oude centrum wordt de Vecht overspannen door een pittoreske ophaalbrug. De tuinen van de buitenplaatsen en de landerijen op de oostoever van de Vecht lopen over in de Loenderveense en Loosdrechtse.

Plassen

Nieuwersluis is ontstaan bij het aanleggen van een sluis in de Vecht om de verbinding tussen die rivier en de Angstel op hoog niveau te houden. Het dorpsbeeld van Nieuwersluis wordt gekenmerkt door de karakteristieke brug over de Vecht en vooral ook de door Koning Willem III gestichte kazerne. Deze kazerne heeft gefunctioneerd als disciplinair depot voor dienstweigeraars en is nu in gebruik als penitentiaire inrichting. Fort Nieuwersluis, onderdeel van de Hollandse Waterlinie, is een ander markant punt van het dorp.

Vreeland, voorheen ‘Dorsen’, dankt zijn naam aan de voormalige bisschoppelijke sterkte ‘Vredelant’. Dit kasteel is in 1529 afgebroken. Vreeland geldt als het meest zuiver bewaard gebleven Vechtdorp. Het charmante dorp heeft een gietijzeren dubbele ophaalbrug en monumentale panden.

Loenersloot ligt aan de westkant van het Amsterdam-Rijnkanaal. Het dorp ligt aan de Angstel en wordt gekenmerkt door het imposante 'Kasteel Loenersloot', waarvan de slotgracht in openverbinding staat met de Angstel. Richting Baambrugge/Abcoude staan langs de oude weg naar Amsterdam enkele fraaie zeventiende eeuwse herenhuizen met bijbehorende theekoepels.
Nigtevecht ligt op een rivierduin langs de westoever (binnenbocht) van de Vecht. De kerk, de kleine steegjes tussen de rivier en de achtererven van de huizen, de prominente dorpspomp en de uit de 18e en 19e eeuw stammende bebouwing markeren het centrum. De Dorpsstraat is beschermd dorpsgezicht.